Tagi

, , , ,

Do lata jeszcze daleko, za oknem zima (przynajmniej oficjalnie) więc płazy i gady jeszcze smacznie śpią. Dzisiaj, w ramach nostalgii za wiosenno-letnimi obserwacjami płazów i gadów krótki wpis o jaszczurce, której niedawno jeszcze w Polsce nie było. W ciągu ostatnich paru lat na liście krajowych gatunków płazów i gadów przybyło kilka nowych pozycji. W dwóch przypadkach było to efektem pracy systematyków, którzy wydzielili nowe gatunki ze ‘starych’ form i tak pojawiła się u nas rzekotka wschodnia (Hyla orientalis) i padalec kolchicki (Anguis colchica). Kolejnym nowym dla naszej fauny gatunkiem jest zaskroniec rybołów (Natrix tessellata), który najprawdopodobniej przywędrował do nas z niedalekich, czeskich populacji. I wreszcie najnowszym członkiem krajowej herpetofauny okazuje się być jaszczurka murowa (Podarcis muralis).

Jak to było z jaszczurką murową? Tomek Majtyka, którzy przygotowuje w naszym zakładzie swoją pracę doktorską (nawiasem mówiąc, jest również zamieszany w rzekotkę wschodnią), od wielu lat penetruje przeróżne mniej i bardziej ciekawe przyrodniczo rejony Dolnego Śląska. Pracę o podobnej tematyce realizowała moja magistrantka (teraz już pani magister) Monika Wirga, która miała zbadać skład herpetofauny kamieniołomów i wyrobisk pożwirowych na Dolnym Śląsku.

W sierpniu 2011 roku w kamieniołomie w Strzelinie po raz pierwszy zaobserwowali kilka osobników jaszczurki murowej. W ciągu kilkunastu wizyt w tym kamieniołomie w latach 2011-2013 każdorazowo obserwowali od kilku do kilkunastu dorosłych osobników i po kilka młodych jaszczurek. W 2013 roku gatunek ten został stwierdzony też w kamieniołomie w Przewornie, gdzie obserwowano liczne dorosłe osobniki i jednego juwenilnego [1]. Praktycznie nie ma wątpliwości, że te dwie populacje jaszczurki murowej są efektem introdukcji.

Podarcis muralis

Jaszczurka murowa (Podarcis muralis) z okolic Strzelina. Fot. T. Majtyka

Wcześniej o obecności jaszczurki murowej w na Śląsku wspominał Ferdinand Pax [2]. Dokładniejsze miejsce uwolnienia tych jaszczurek nie zostało jednak przez niego zaznaczone. W późniejszych opracowaniach gatunek ten nie był już wymieniany jako element krajowej fauny. Co więcej, herpetofauna Wzgórz Strzelińskich była przedmiotem kilku opracowań: Andrzeja Chlebickiego [3] oraz Małgorzaty Kołtowskiej [4]. Wydaje się mało prawdopodobne, aby autorzy niezależnie od siebie badający faunę tego regionu mogli przeoczyć ten gatunek lub pomylić jaszczurki murowe z jaszczurkami zwinkami (Lacerta agilis) lub jaszczurkami żyworodnymi (Zootoca vivipara).

Jaszczurka murowa i jaszczurka zwinka zajmują podobne nisze ekologiczne. Wpływ introdukowanej jaszczurki na „tubylczą” populację zwinki może być jednak ciężki do oszacowania. Według niektórych badań oba gatunki mogą koegzystować a zwinka nie wykazuje zmian w wykorzystaniu siedliska po pojawieniu się jaszczurki murowej [5]. Inne badania natomiast wykazuję regres tego gatunku po wprowadzeniu do siedliska konkurenta [6]. Wydaje się, że w sytuacji, w której siedlisko jest jedynie suboptymalne dla jaszczurki murowej, nie będzie ona stanowiła znaczącej konkurencji dla jaszczurki zwinki i jej obecność nie będzie wywierała negatywnego wpływu. Jeśli jednak jaszczurka murowa trafi na bardzo dobre dla siebie środowisko, być może będzie w stanie zdominować siedlisko i wyprzeć jaszczurkę zwinkę. Aby w pełni ocenić jaki efekt będzie wywierała jaszczurka murowa na populację jaszczurki zwinki konieczne jest przeprowadzenie przynajmniej kilkuletniego monitoringu.

Wiem, że niektórzy będą się cieszyć z tego wzrostu liczby gadów występujących w Polsce. Herpetofauna się nam powiększa! Mnie osobiście nie jest z tego powodu do śmiechu. Po co była ta introdukcja? Czemu miała służyć? Jak na razie, żadne wprowadzenie obcego gatunku do środowiska nie przebiegło bez mniej lub bardziej poważnych perturbacji. Czy wciąż za mało jest takich negatywnych przykładów? Natury poprawiać nie trzeba, sama radzi sobie znacznie lepiej…

[1] Wirga M., Majtyka T. 2013: Records of the Common Wall Lizard Podarcis muralis (Laurenti, 1768) (Squamata: Lacertidae) from Poland. Herpetology Notes 6: 421-423

[2] Pax, F. (1925): Wirbeltierfauna von Schlesien. Faunistische und tiergeographische Untersuchungen im Odergebiet. Berlin, Gebrüder Borntraeger Verlag.

[3] Chlebicki, A. (1988): Herpetofauna Wzgórz Strzelińskich na Dolnym Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis 972Prace Zoologiczne 19: 37-52.

[4] Kołtowska M. 2012. Herpetofauna Wzgórz Strzelińskich i okolic w latach 2007–2008. Przyroda Sudetów 15:

[5] Heym A.,  Deichsel G., Hochkirch A., Veith M. & Schulte U. 2013: Do introduced wall lizards (Podarcis muralis) cause niche shifts in a native sand lizard (Lacerta agilis) population? A case study from south-western Germany. Salamandra 49: 97-104.

[6] Schulte U., Thiesmeier B., Mayer W., Schweiger S. 2008: Allochthone Vorkommen der Mauereidechse (Podarcis muralis) in Deutschland. Zeitschrift für Feldherpetologie 15: 139–-156

Reklamy