Tagi

, , ,

Używanie przeróżnych przedmiotów w celu ułatwienia sobie wykonania jakiś czynności, to tak zwane zachowania narzędziowe. Dla nas, ludzi, to nic nadzwyczajnego. Narzędzi, bardzo prostych jak i bardziej złożonych, używamy tak często, że praktycznie nie zwracamy na to uwagi. Powoli przyzwyczajamy się też do myśli, że niektóre zwierzęta również potrafią korzystać ze znalezionych przedmiotów aby na przykład łatwiej dobrać się do jedzenia. Nie dziwią już nas szympansy, wydobywające za pomocą patyków smakowite termity z ich kryjówek, rozłupujące kamieniami twarde orzechy, ptaki które przy pomocy patyków potrafią wydobywać larwy owadów z niedostępnych miejsc czy na przykład wydry rozbijające kamieniami muszle małży. Do grona narzędziowców dołączyły ostatnio niedźwiedzie.

Volker B. Deecke z Centrum ochrony Przyrody Uniwersytetu w Cumbrii oraz Zespołu Badania Morskich Ssaków Szkockiego Instytutu Oceanologii dokonał bardzo ciekawej obserwacji zachowań niedźwiedzi brunatnych (Ursus arctos) [1].

Młody niedźwiedź (szacowany na około 3-5 lat) pożywiał się wyrzuconym na brzeg cielskiem martwego humbaka. Według autora doniesienia, tenże humbak leżał tam już około dwa miesiące, ale cóż, pozostawmy niedźwiedziom ich kulinarne upodobania. Do obserwowanego niedźwiedzia dołączył następny. Oba niedźwiedzie przez kilkadziesiąt minut wspólnie żerowały na padłym humbaku z przerwami na zabawę w niedźwiedzie zapasy. Po jakimś czasie weszły do płytkiej wody i tam kontynuowały swoją zabawę. Wybawiwszy się, niedźwiedź, który dołączyć do uczty jako drugi, wrócił kontynuować posiłek, podczas gdy pierwszy z nich wygrzebał z dna nieduży kamień (około 25x25x15 cm). Kilkakrotnie obrócił go w łapach, podrzucił i… utopił w wodzie. Po chwili wydobył następny kawałek skały o podobny rozmiarach, obrócił go „do góry nogami” i dociskając jedną łapą do policzka, a drugą podtrzymując od spodu, zaczął się takim zgrzebłem czochrać. Drapał się po policzku i szyi a całą operację powtórzył po upuszczeniu swojego „zgrzebła” z trzecim kawałkiem skały. Jak donosi Deecke, kawałki skał wyławianych przez niedźwiedzia były od spodu pokryte koloniami pąkli (Balanus sp.) – niewielkim stawonogami należącymi do gromady skorupiaków i rzędu wąsonogów, które ponad sto lat temu z wielkim zapałem badał Karol Darwin. Ciekawe, czy obserwowany niedźwiedź chciał się zmyć z buzi resztki zjadanego wieloryba?

Fotografie ukazują zachowanie narzędziowe niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos). Zwierzę podniosło kawałek skały z dna morza i manipulowało nim (a, b). Podniosło inny kawałek skały, również poddało manipulacji i zaczęło pocierać nim po policzku i karku (c-e) zanim go upuściło (f). Cała sekwencja została powtórzona z użyciem innego kawałka skały (tu nie pokazano). (za Deecke V. B. 2012: Tool-use in the brown bear (Ursus arctos). Animal Cognition. DOI 10.1007/s10071-012-0475-0)

Użycie kawałka skały, którym niedźwiedź mógł swobodnie manipulować, spełnia kryteria definicji „zachowań narzędziowych”. W podobny sposób postępują niektóre naczelne drapiąc się kawałkiem patyka po plecach, czy słonie odganiające uciążliwe insekty kawałkiem ułamanej gałęzi.

Użycie narzędzi przez niedźwiedzie, chociaż sporadyczne, rzuca nowe światło na ich zdolności poznawcze. Dołączają one w ten sposób do innych nie-naczelnych ssaków (jako piąte) używających narzędzi. Niedźwiedzie charakteryzują się dość długim okresem w jakim młode przebywają z matką, a to związane jest zwykle z większymi zdolnościami intelektualnymi. Użycie przez nie narzędzi świadczy o znacznie większych niż dotychczas sądzono zdolnościach poznawczych. Niedźwiedzie mają największe mózgi wśród drapieżników (Carnivora) i warto przyłożyć więcej starań do dokładnego poznania i zrozumienia tego, jak ich używają do poznawania świata i interakcji z nim. Warto też, podczas następnej wizyty w ZOO, nieco inaczej spojrzeć na zamkniętego na małym wybiegu „misia”. Może to inteligentne zwierzę kiwa się w lewo i prawo z powodu przerażającej nudy?

[1] Deecke V. B. 2012: Tool-use in the brown bear (Ursus arctos). Animal Cognition. DOI 10.1007/s10071-012-0475-0

Reklamy